Elia: actie nodig voor stabiel en betaalbaar net
Europa schakelt snel over op hernieuwbare energie en vermogenselektronica. Waar vroeger draaiende machines in klassieke centrales voor frequentie- en spanningsstabiliteit zorgden, kunnen windparken, zonneparken en batterijen die functies vandaag met geavanceerde aansturingen mee overnemen. Veel installaties vergen een stabiel net om te functioneren, maar met de juiste controles kunnen ze zelf actief stabiliteit bieden.
Wat staat op het spel
De omslag is al zichtbaar: in België namen wind, zon en batterijen tijdens bepaalde uren in 2025 tot 75% van de binnenlandse elektriciteitsproductie voor hun rekening. Stabiliteit blijft daarbij cruciaal, ook wanneer er genoeg energie beschikbaar is: het systeem moet verstoringen, zoals het plots uitvallen van een lijn of centrale, kunnen opvangen.
De grootschalige stroompanne op het Iberisch schiereiland op 28 april 2025 onderstreept de impact: circa 60 miljoen mensen werden getroffen, met tot 15,5 uur nodig voor volledige herstel en raming van de economische schade op €1,6 tot €3 miljard. Voor België wordt de kost van één uur stroomonderbreking op ongeveer €125 miljoen geschat; voor Duitsland tussen €0,5 en €1 miljard.
Vroege keuzes lonen
Volgens de analyse kan delen van het Belgische net tegen 2040 operationele beperkingen treffen als er geen bijkomende stabiliteitsmaatregelen worden genomen. Mogelijke gevolgen zijn meer afregeling van hernieuwbare productie, beperkingen op batterij-exploitatie en een grotere afhankelijkheid van dure correctieve ingrepen. Louter extra netinfrastructuur bouwen voor elk denkbaar scenario dreigt dan weer overinvesteringen te veroorzaken.
De studie raadt aan om de behoeften tijdig te anticiperen en gerichte netinvesteringen te combineren met duidelijke technische vereisten, nieuwe capaciteiten vanuit aangesloten installaties en doeltreffende operationele maatregelen. Omdat veel ingrepen jaren vergen, moet de planning nu starten.
Rol van hernieuwbaar en batterijen
Wind, zon en batterijen leveren vandaag al stabiliteitsdiensten. Met zogenoemde grid-forming technologieën kunnen ze dat tegen lage meerkost veel uitgebreider doen. In Duitsland zouden nieuwe bronnen met geavanceerde sturingen tegen 2037, in een conservatief groeiscenario, ongeveer de helft van de resterende inertiebehoefte kunnen dekken; in een optimistisch scenario zelfs het volledige resterende deel. Inertie helpt om te vermijden dat de netfrequentie te snel verandert na een verstoring.
Een gedeeld kader is daarbij essentieel: netbeheerders definiëren systeembehoeften en bewaken prestaties; uitbaters van installaties moeten hun assets uitrusten, onderhouden, testen en de nodige data leveren; fabrikanten zorgen dat hun technologie aan de eisen voldoet en leveren gevalideerde simulatiemodellen. Hoe voorspelbaarder en betrouwbaarder deze bijdragen, hoe minder aanvullende, specifieke stabiliteitsinfrastructuur nodig is—al blijft die lokaal soms onmisbaar.
Heldere Europese spelregels
Elia Group pleit voor Europese wetgeving die vereist dat nieuwe productie-, opslag- en verbruiksinstallaties over de technische capaciteiten beschikken om stabiliteit te ondersteunen en zwaardere systeemsituaties te doorstaan. Die conformiteit moet niet alleen bij aansluiting, maar doorheen de volledige levensduur worden gecontroleerd. De studie stelt voor de Europese Elektriciteitsrichtlijn aan te passen zodat lidstaten sancties voor niet-naleving kunnen invoeren.
Grensoverschrijdend gecoördineerde, langetermijn-stabiliteitsroadmaps moeten investeerders houvast geven, met nationale reguleringskaders die stabiliteit stimuleren en passende prestatie-indicatoren hanteren. De bevindingen en aanbevelingen zijn tot stand gekomen via stakeholderoverleg en worden in Brussel voorgesteld.
Quote
“De keuzes die we nu maken, bepalen het elektriciteitssysteem voor decennia. Daarom moeten we toekomstige noden anticiperen in plaats van te reageren wanneer beperkingen zich aandienen. Geen enkele actor kan dit alleen oplossen. Netbeheerders, beleidsmakers, technologieleveranciers, asset owners en consumenten hebben allemaal een rol. Onze Viewpoint-studie toont hoe een gedeelde aanpak Europa helpt meer hernieuwbare energie te integreren, elektriciteit betaalbaar te houden en de concurrentiekracht op lange termijn te versterken.” — Bernard Gustin, CEO van Elia Group
Volgende stappen
De studie “The New Stability Equation: Shared Responsibilities for an Affordable Energy Future” roept op tot snelle implementatie van technische eisen, gerichte investeringen en betere coördinatie. Vroegtijdig handelen beperkt toekomstige kosten, vergroot de ruimte voor schone elektriciteit en versnelt elektrificatie zonder aan systeemstabiliteit in te boeten.